Wpływ zmian klimatycznych na opłacalność produkcji roślinnej w Polsce

Abstrakt

Kontekst badawczy: Produkcja roślinna stanowi istotny element polskiego sektora rolnego i ma znaczenie zarówno dla bezpieczeństwa żywnościowego, jak i sytuacji ekonomicznej gospodarstw rolnych. Jej opłacalność jest uzależniona nie tylko od poziomu cen płodów rolnych oraz kosztów środków produkcji, lecz również od warunków klimatycznych, w szczególności temperatury, poziomu i rozkładu opadów oraz występowania ekstremalnych zjawisk pogodowych. W ostatnich latach obserwowane zmiany klimatyczne, obejmujące m.in. wzrost średnich temperatur, częstsze występowanie okresów suszy, wysokich temperatur oraz intensywnych opadów, mogą wpływać na wielkość i jakość uzyskiwanych plonów, a tym samym na wynik ekonomiczny produkcji roślinnej.

Cel badania: Ocena wpływu zmian warunków klimatycznych na poziom plonów, koszty produkcji oraz opłacalność wybranych upraw roślinnych w Polsce, z uwzględnieniem zróżnicowania warunków pogodowych w poszczególnych latach.

Metodyka badań: W badaniu zastosowano metodę analizy porównawczej oraz analizę danych statystycznych dotyczących warunków klimatycznych, poziomu plonów i ekonomiki produkcji roślinnej w Polsce na przykładzie województwa świętokrzyskiego. Analizą objęto wybraną uprawę roślinną, tj. pszenicę, w latach 2022–2025. Wykorzystano dane dotyczące m.in. temperatury powietrza, poziomu i rozkładu opadów, a także dane dotyczące wielkości plonów, cen produktów rolnych i kosztów produkcji.

Wyniki badań: Z badań podjętych w artykule wynika, że zmienność warunków klimatycznych, w szczególności temperatury i opadów, może mieć istotne znaczenie dla poziomu plonów oraz wyników ekonomicznych produkcji roślinnej w Polsce w województwie świętokrzyskim. Analiza uprawy w latach 2022–2025 wykazała, że zmiany warunków pogodowych współwystępowały ze zmianami poziomu uzyskiwanych plonów, a ich wpływ na opłacalność produkcji był dodatkowo wzmacniany przez zmiany cen produktów rolnych oraz kosztów nawożenia. Oznacza to, że zmieniające się warunki klimatyczne stanowią jeden z istotnych czynników ryzyka ekonomicznego w produkcji roślinnej i wymagają dostosowania organizacji produkcji do obserwowanych zmian.

Implikacje praktyczne: Wyniki badania mogą pomóc producentom rolnym w dostosowaniu struktury i organizacji produkcji do zmieniających się warunków klimatycznych oraz w ograniczaniu ryzyka ekonomicznego. Mogą również stanowić źródło informacji dla instytucji odpowiedzialnych za kształtowanie polityki rolnej i działania wspierające adaptację rolnictwa do zmian klimatu.

Oryginalność / wartość: Oryginalność badania polega na połączeniu analizy zmian warunków klimatycznych z oceną ich wpływu na poziom plonów, kosztów produkcji i opłacalność wybranej uprawy roślinnej w Polsce na przykładzie województwa świętokrzyskiego. Wartość badania wynika z kompleksowego ujęcia zależności pomiędzy czynnikami klimatycznymi a wynikami ekonomicznymi produkcji rolnej. Uzyskane wyniki mogą stanowić podstawę do lepszego dostosowania organizacji i technologii produkcji roślinnej do zmieniających się warunków klimatycznych oraz ograniczania ryzyka ekonomicznego gospodarstw rolnych.